سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در روزهای اخیر دو هشدار تازه درباره‌ی محصولاتی منتشر کرده که با برچسب «طبیعی» و «گیاهی» فروخته می‌شوند اما در آزمایش‌های این سازمان، مواد اعلام‌نشده در آن‌ها پیدا شده است. در ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) محصول لاغری Demograss Premier و چند روز قبل از آن، در جالبز ۱ آبان (۲۳ اکتبر)، محصولی به نام Ultra Bon که برای آرتروز، درد و پوکی استخوان تبلیغ می‌شد، در فهرست هشدارها قرار گرفتند. این خبرها یک بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که مکمل‌های به‌ظاهر بی‌خطر چه عوارضی می‌توانند داشته باشند.
در Demograss Premier چه چیزی پیدا شد؟
طبق اعلام FDA، تحلیل آزمایشگاهی نشان داده این محصول حاوی فنل‌فتالئین است؛ ماده‌ای که روی برچسب ذکر نشده بود. فنل‌فتالئین زمانی در برخی ملین‌ها استفاده می‌شد، اما امروز جزو مواد مؤثر هیچ داروی تأییدشده‌ای در آمریکا نیست و مطالعات نشان داده‌اند ممکن است خطر سرطان را افزایش دهد. این محصول در وب‌سایت‌های مختلف و احتمالاً برخی فروشگاه‌ها عرضه می‌شد و FDA به مصرف‌کنندگان توصیه کرده آن را نخرند و مصرف نکنند.
نکته‌ی مهم این است که Demograss تنها مورد نیست. در فهرست اعلان‌های محصولات لاغری FDA در ماه‌های اخیر نام‌هایی مثل Esbelta Chupapanza Flat Belly و B. Magi هم دیده می‌شود که در آن‌ها نیز فنل‌فتالئین پیدا شده بود. در مورد B. Magi حتی ترکیباتی مربوط به گیاه خرزهره‌ی زرد گزارش شد که می‌توانند عوارض قلبی، عصبی و گوارشی شدید ایجاد کنند.
چرا مکمل‌های «طبیعی» گاهی خطرناک‌اند؟
بسیاری از مصرف‌کنندگان تصور می‌کنند هر چیزی که گیاهی یا طبیعی معرفی شود، عارضه ندارد. اما FDA تأکید می‌کند محصولاتی که به عنوان مکمل غذایی فروخته می‌شوند، معمولاً پیش از ورود به بازار مثل داروها بررسی نمی‌شوند. سازمان می‌گوید این محصولات اغلب در چهار دسته تبلیغ می‌شوند:
- کاهش وزن و چربی‌سوزی
- تسکین درد و التهاب مفاصل
- بدنسازی و افزایش حجم عضلات
- تقویت عمومی بدن با ادعاهای اغراق‌آمیز
در چنین محصولاتی، سازنده ممکن است برای «اثر سریع» یک داروی واقعی یا ماده‌ی شیمیایی را بدون اعلام اضافه کند. مصرف‌کننده از وجود آن خبر ندارد و ممکن است همزمان داروی دیگری مصرف کند که با آن تداخل خطرناک دارد.
عوارض احتمالی ترکیبات پنهان
فنل‌فتالئین
این ماده اثر ملین دارد و می‌تواند باعث اسهال، دل‌درد و به‌هم‌خوردن تعادل آب و املاح بدن شود. مهم‌تر از آن، شواهد مطالعاتی درباره‌ی افزایش احتمال سرطان باعث شد از داروهای مجاز کنار گذاشته شود.
داروهای ضد درد و کورتون‌ها
در هشدارهای قبلی FDA درباره‌ی محصولات مفاصل و درد، گاهی داروهای ضدالتهاب یا کورتیکواستروئید اعلام‌نشده پیدا شده است. مصرف طولانی و ناآگاهانه‌ی این مواد می‌تواند به خونریزی گوارشی، مشکلات کلیوی، افزایش قند خون و ضعف سیستم ایمنی منجر شود. قطع ناگهانی کورتون پس از مصرف طولانی نیز خود خطرناک است.
محرک‌های قلبی
برخی محصولات لاغری در سال‌های گذشته حاوی سیبوترامین بوده‌اند؛ دارویی که به دلیل افزایش خطر حوادث قلبی‌عروقی در سال ۲۰۱۰ از بازار جمع شد. این ماده ضربان قلب و فشار خون را بالا می‌برد و برای افراد دارای سابقه‌ی بیماری قلبی یا سکته بسیار پرخطر است.
چطور از خود محافظت کنیم؟
- به ادعاهای معجزه‌آسا شک کنید. عباراتی مانند «کاهش ده کیلو در یک ماه» یا «درمان قطعی آرتروز» نشانه‌ی هشدار است.
- از منابع نامعتبر خرید نکنید. محصولات هشداری عمدتاً از طریق سایت‌های فروش اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی پخش شده‌اند.
- با پزشک یا داروساز مشورت کنید. به‌خصوص اگر داروی فشار خون، رقیق‌کننده‌ی خون، داروی دیابت یا داروی اعصاب مصرف می‌کنید.
- به نظرات مثبت اینترنتی تکیه نکنید. FDA اشاره می‌کند این محصولات اغلب نظرات مثبت زیادی دارند.
- عوارض را جدی بگیرید. تپش قلب، اسهال مداوم، سردرد شدید یا زردی پوست پس از مصرف یک مکمل دلیل کافی برای قطع آن و مراجعه به پزشک است.
به گفته‌ی FDA، فهرست هشدارهای این سازمان تنها بخش کوچکی از محصولات آلوده‌ی بازار را پوشش می‌دهد و نبودن نام یک محصول در فهرست به معنای ایمن بودن آن نیست.
هشدارهای دیگر این روزها
در کنار این اعلان‌ها، به‌روزرسانی‌های اخیر برچسب داروها نیز مورد توجه بوده است؛ از جمله افزودن هشدار درباره‌ی عفونت نادر مغزی (PML) به اطلاعات داروی توفاسیتینیب (Xeljanz) و هشدار انسفالوپاتی برای Tepezza. این موارد نشان می‌دهد پایش عوارض دارویی پس از ورود به بازار هم ادامه دارد و بیماران باید هر علامت غیرعادی را به پزشک خود اطلاع دهند.
جمع‌بندی
هشدارهای تازه‌ی FDA درباره‌ی Demograss Premier و Ultra Bon یادآوری می‌کند که «طبیعی» لزوماً به معنای «بی‌خطر» نیست. پیش از مصرف هر مکمل لاغری یا ضد درد، منبع خرید، ترکیبات و تداخل آن با داروهای فعلی‌تان را بررسی کنید و تصمیم نهایی را با مشورت پزشک یا داروساز بگیرید. آگاهی از عوارض پنهان، بهترین راه برای پیشگیری از آسیب‌های جدی است.